top of page

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT): Duygulardan Kurtulmaya Çalışmak Neden İşe Yaramaz?

Yazarın fotoğrafı: emrah güleş
emrah güleş
20 Eki
2 dakikada okunur

Günlük yaşamda çoğumuz kaygıdan, üzüntüden, öfkeden veya korkudan kurtulmaya çalışırız. Daha az kaygılanmak, daha az üzülmek ya da olumsuz düşünceleri tamamen susturmak isteriz. Ancak paradoksal bir şekilde, bu mücadele çoğu zaman duyguların daha da güçlenmesine yol açar. İşte Kabul ve Kararlılık Terapisi (Acceptance and Commitment Therapy - ACT) diğer birçok terapi yaklaşımından ayrılan en temel noktayı burada ortaya koyar: Amaç, olumsuz duygu ve düşünceleri ortadan kaldırmak değil, onlarla daha sağlıklı bir ilişki kurabilmektir.


Duygulardan Kurtulma Çabası Neden Sorun Yaratır?


İnsan zihni hoş olmayan deneyimlerden kaçınmaya programlı gibidir. Kaygı hissettiğimizde kaygıyı yok etmeye, üzüldüğümüzde üzüntüyü bastırmaya çalışırız. Ancak deneyimlerimiz gösterir ki, istemediğimiz duygu ve düşüncelerle savaştıkça onlar daha fazla dikkat çeker.


Örneğin bir kişiye "Beyaz bir ayıyı düşünme" denildiğinde, zihninde en çok beliren şey beyaz ayı olur. Benzer şekilde "Kaygılanmamalıyım", "Bu düşünce aklıma gelmemeli" ya da "Kendimi kötü hissetmemeliyim" şeklindeki çabalar, çoğu zaman tam tersi bir etki yaratır.


ACT'e göre psikolojik sıkıntının önemli bir kısmı, yaşadığımız duygulardan değil, onlardan kaçınmak ve onları kontrol etmeye çalışmak için harcadığımız mücadeleden kaynaklanır.


ACT'in Farklılaştığı Nokta:


Birçok kişi terapiye "Bu duyguları tamamen ortadan kaldırmak istiyorum" beklentisiyle gelir. ACT ise farklı bir soru sorar:


"Bu duygular tamamen kaybolmasa bile, sen yine de değer verdiğin hayatı yaşayabilir misin?"


Bu yaklaşımda amaç:


Kaygıyı sıfıra indirmek değildir.

Üzüntüyü tamamen yok etmek değildir.

Olumsuz düşünceleri susturmak değildir.


Amaç, bu deneyimler varlığını sürdürürken de kişinin yaşamına yön verebilmesini sağlamaktır.


Örneğin sosyal kaygısı olan bir kişi, kaygısının tamamen geçmesini beklediği için yıllarca insanlardan uzak durabilir. ACT ise kişiye kaygının varlığını kabul ederek, buna rağmen anlamlı ilişkiler kurma yönünde adım atmayı öğretir.


Psikolojik Esneklik: ACT'in Temel Hedefi:


ACT'in merkezinde psikolojik esneklik kavramı bulunur. Psikolojik esneklik, kişinin zorlayıcı duygu ve düşünceler yaşarken bile değerleri doğrultusunda hareket edebilmesidir.


Başka bir deyişle:


Kaygı hissedebilirim ve yine de sunum yapabilirim.

Korku hissedebilirim ve yine de yeni bir adım atabilirim.

Üzüntü yaşayabilirim ve yine de sevdiklerimle vakit geçirebilirim.


Ruh sağlığının göstergesi her zaman "kendini iyi hissetmek" değildir; bazen zor duygularla birlikte ilerleyebilmektir.


Kabul Etmek Teslim Olmak Değildir:


ACT'te "kabul" kavramı sıklıkla yanlış anlaşılır. Kabul etmek, yaşanan sıkıntıyı sevmek ya da ona boyun eğmek anlamına gelmez.


Kabul, kişinin içsel deneyimlerine karşı verdiği bitmek bilmeyen mücadeleyi bırakmasıdır. Böylece enerjisini duygu ve düşüncelerini kontrol etmeye değil, hayatını geliştirmeye yönlendirebilir.


Bir bataklıkta çırpındıkça daha fazla batmak gibi, duygularla sürekli savaşmak da kişinin sıkışmasına neden olabilir. ACT, çırpınmayı bırakıp daha etkili hareket etmeyi öğretir.


Değerler Doğrultusunda Yaşamak:


ACT'in bir diğer önemli özelliği, kişinin yaşamında neyin gerçekten önemli olduğunu keşfetmesine yardımcı olmasıdır. Terapi sürecinde şu sorulara odaklanılır:


Nasıl bir insan olmak istiyorum?

Benim için gerçekten önemli olan nedir?

Hayatımın hangi yönüne yatırım yapmak istiyorum?


Bu değerler belirlendikten sonra kişi, zorlayıcı duygular ortaya çıksa bile bu doğrultuda hareket etmeyi öğrenir.


Sonuç:


Kabul ve Kararlılık Terapisi'nin en ayırt edici özelliği, psikolojik iyi oluşu duyguları ortadan kaldırmakla eşitlememesidir. ACT'e göre sorun çoğu zaman kaygı, üzüntü veya korkunun varlığı değil; bunlardan kaçınmak için verilen yorucu mücadeledir. Bu nedenle terapi, kişinin duygularını kontrol etmesine değil, onlarla birlikte yaşayabilme kapasitesini geliştirmesine odaklanır.


Çünkü anlamlı bir yaşam, yalnızca kendimizi iyi hissettiğimiz zamanlarda değil; bazen kaygıyı, üzüntüyü ve belirsizliği yanımıza alarak ilerleyebildiğimizde mümkün olur.

 
 
 

Son Yazılar

Hepsini Gör

Yorumlar


bottom of page